Trong nhà máy thực phẩm, không thể muốn là phun hóa chất bên trong khu sản xuất. Đa số tiêu chuẩn như HACCP, ISO 22000, BRC đều yêu cầu ưu tiên biện pháp cơ học, giám sát và phòng ngừa, hạn chế tối đa phun xịt trong khu vực có sản phẩm.
Vì vậy, bẫy côn trùng trở thành trợ thủ quan trọng của bộ phận QA/QC và đơn vị dịch vụ. Vừa giảm mật độ côn trùng, vừa ghi nhận số liệu để đánh giá hiệu quả chương trình.
Bài viết này sẽ giúp anh/chị nắm được:
– Những nhóm bẫy côn trùng thường gặp trong nhà máy thực phẩm.
– Ưu – nhược điểm từng loại.
– Nguyên tắc bố trí để vừa hiệu quả vừa an toàn cho sản phẩm.
Nếu anh/chị muốn xem bức tranh tổng thể về chương trình dịch hại, có thể đọc thêm bài: “Kiểm soát dịch hại tổng hợp (IPM) trong nhà máy thực phẩm ”.
1. Vì sao nhà máy cần dùng bẫy côn trùng, không chỉ “phun cho chết”?
Thay vì chỉ nghĩ đến chuyện xịt thuốc, nhà máy thực phẩm cần bẫy côn trùng vì:
– An toàn hơn cho sản phẩm: bẫy không tạo chứa hóa chất trong khu sản xuất.
– Phù hợp tiêu chuẩn: nhiều hướng dẫn về an toàn thực phẩm khuyến nghị dùng bẫy và biện pháp cơ học trong khu vực sản phẩm hở.
– Có số liệu để quản lý: số côn trùng bắt được theo từng vị trí, theo thời gian → nhìn rõ khu nào đang có vấn đề, không làm theo cảm tính.
– Thể hiện chương trình bài bản: sơ đồ bẫy, nhật ký kiểm tra, ghi nhận số liệu… là phần quan trọng trong hồ sơ phục vụ các đợt đánh giá.
Nói ngắn gọn, bẫy là mắt và tai của chương trình kiểm soát côn trùng bên trong nhà máy.
2. Các loại bẫy côn trùng thường dùng trong nhà máy thực phẩm
2.1. Bẫy dán (bẫy keo) cho côn trùng bò
Đây là loại bẫy cơ bản và dễ triển khai nhất.
Mục đích:
– Bắt gián, kiến, côn trùng bò nhỏ ở khu kho, hành lang, gầm kệ, góc khuất.
Cách dùng trong nhà máy:
– Đặt sát chân tường, góc khuất, gầm kệ, cạnh lối đi côn trùng.
– Không đặt giữa lối đi xe nâng để tránh bị xê dịch, cán nát.
Ưu điểm:
– Không dùng hóa chất phun, an toàn trong khu sản xuất.
– Dễ quan sát và ghi nhận số lượng, loại côn trùng bắt được.
– Giá thành thấp, dễ thay mới.
Lưu ý nhỏ:
– Thay định kỳ (ví dụ 2 – 4 tuần/lần) hoặc khi bẫy đã đầy/bụi bẩn.
– Ghi mã số và vị trí trên sơ đồ để QA/QC dễ kiểm tra.
Để hiểu rõ hơn mối nguy từ côn trùng, anh/chị có thể xem thêm bài: “Tác hại côn trùng trong nhà máy thực phẩm – Những rủi ro không thể xem nhẹ”.
2.2. Đèn bắt côn trùng (dành cho côn trùng bay)
Đèn bắt côn trùng được dùng rất phổ biến ở: khu đóng gói, hành lang, khu vực cửa ra vào, loading.
Cách hoạt động: Đèn phát ánh sáng thu hút ruồi, muỗi, côn trùng bay nhỏ. Côn trùng bay vào và bị dính trên tấm keo hoặc bị tiêu diệt bằng lưới điện.
Trong nhà máy thực phẩm, thường ưu tiên đèn sử dụng tấm keo dính, tránh việc côn trùng bị nổ tung, mảnh xác văng ra xung quanh, sạch sẽ và phù hợp hơn với khu vực gần dây chuyền đóng gói.
Vị trí lắp đặt gợi ý:
– Đặt ở góc tường, hành lang, gần cửa ra vào khu sản xuất.
– Tránh treo ngay trên khu vực sản phẩm hở hoặc nơi luồng gió mạnh.
Quản lý vận hành:
– Đánh số từng đèn, đưa vào sơ đồ mặt bằng.
– Thay tấm keo theo định kỳ và ghi nhận số lượng côn trùng bắt được.
2.3. Bẫy pheromone cho côn trùng kho
Đây là loại bẫy chuyên sâu hơn, dùng để theo dõi các loài như:
– Ngài bột, ngài kho,
– Mọt ngũ cốc, bọ nhỏ trong kho hàng khô.
Ứng dụng:
– Kho bột, kho gạo, cà phê, gia vị, hạt, thức ăn chăn nuôi…
– Khu đóng gói liên quan đến sản phẩm khô, bao bì chứa thực phẩm khô.
Cách hoạt động:
– Bẫy có mồi pheromone thu hút côn trùng theo mùi.
– Côn trùng bay vào và dính trên tấm keo bên trong bẫy.
Ý nghĩa quản lý:
– Giúp phát hiện sớm sự hiện diện của côn trùng kho, trước khi bùng phát lớn.
– Là cơ sở để quyết định: sàng lọc hàng, vệ sinh kho, điều chỉnh quy trình nhập – xuất.
3. 5 nguyên tắc bố trí bẫy côn trùng trong nhà máy thực phẩm
Để hệ thống bẫy vừa hiệu quả vừa đẹp hồ sơ, anh/chị có thể áp dụng 5 nguyên tắc sau:
3.1. Lên sơ đồ trước khi đặt bẫy
– Xác định khu sản xuất, kho, hành lang, cửa ra vào, khu phụ trợ.
– Chọn vị trí đón đường côn trùng: sát chân tường, góc khuất, gần nguồn sáng, gần cửa.
3.2. Đánh số và lưu trong hồ sơ
– Mỗi bẫy/đèn có mã số riêng, thể hiện trên sơ đồ mặt bằng.
– Nhật ký kiểm tra ghi theo mã số này → dễ theo dõi xu hướng tăng/giảm.
Phần sơ đồ, nhật ký, báo cáo đã được CityPest trình bày kỹ hơn trong bài: “Quy trình kiểm soát côn trùng trong nhà máy | 4 bước chuẩn HACCP”.
3.3. Không gây nguy cơ mới cho sản phẩm
– Không để bẫy/đèn ngay trên dây chuyền hở.
– Không để bẫy dán ở vị trí dễ rơi vào lối đi, khu để bao bì.
– Bẫy có mồi hóa học/chất dẫn dụ chỉ dùng ngoài nhà xưởng.
3.4. Kiểm tra và thay thế đều đặn
– Có lịch kiểm tra rõ: tuần/lần hay hai tuần/lần tùy khu vực.
– Thay bẫy khi đầy côn trùng, ẩm mốc, bụi bẩn hoặc quá hạn sử dụng.
3.5. Không xem bẫy là tất cả
– Bẫy chỉ là một phần của chương trình kiểm soát dịch hại.
– Nếu vệ sinh kém, rác tồn đọng, cửa luôn mở… thì đặt nhiều bẫy cũng không giải quyết triệt để.
Đây chính là lý do tại sao các nhà máy nên triển khai chương trình kiểm soát dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp: bẫy – vệ sinh – che chắn – quản lý vận hành, thay vì chỉ mua vài cái bẫy về đặt.
4. Những sai lầm thường gặp khi tự mua bẫy về dùng
Một số lỗi CityPest thường gặp khi vào khảo sát nhà máy mới:
– Treo đèn bắt côn trùng có lưới điện ngay trên dây chuyền: xác côn trùng có thể văng ra khu sản phẩm.
– Bẫy dán đặt lung tung, không có sơ đồ: mỗi lần kiểm tra chỉ nhìn qua xem nhiều hay ít, không dùng được số liệu.
– Không thay bẫy đúng hạn: bẫy đầy côn trùng hoặc bụi bẩn nhưng vẫn để đó → trông mất vệ sinh và gần như vô tác dụng.
Chỉ cần điều chỉnh lại loại bẫy, vị trí đặt và cách quản lý, anh/chị đã có thể cải thiện đáng kể hiệu quả kiểm soát côn trùng, mà không cần tăng số lượng bẫy.
5. Khi nào nên nhờ đơn vị chuyên nghiệp hỗ trợ?
Anh/chị nên cân nhắc gọi đơn vị chuyên kiểm soát dịch hại khi:
– Nhà máy chuẩn bị bước vào đợt đánh giá HACCP, ISO, BRC…
– Côn trùng xuất hiện lặp lại, dù đã tự đặt nhiều bẫy.
– Nội bộ thiếu người để theo dõi sơ đồ, nhật ký, báo cáo.
Trong trường hợp đó, CityPest có thể hỗ trợ:
– Khảo sát mặt bằng và thiết kế hệ thống bẫy phù hợp từng khu vực.
– Cung cấp sơ đồ bẫy, nhật ký, báo cáo định kỳ theo yêu cầu của bộ phận QA/QC.
– Tư vấn tích hợp bẫy vào chương trình kiểm soát động vật gây hại tổng thể cho nhà máy.
Anh/chị có thể xem thêm trang dịch vụ: “Dịch vụ quản lý động vật gây hại cho nhà máy thực phẩm | CityPest” để hiểu rõ hơn cách chúng tôi đồng hành cùng nhà máy trong dài hạn.
